ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Το εκπαιδευτικό λογισμικό & η αξιολόγησή του
Ημερομηνία Thursday, January 26 @ 11:52:55 EET
Θέμα Δάσκαλοι-Νηπιαγωγοί


Το εκπαιδευτικό λογισμικό και η αξιολόγησή του. Των Χ.Παναγιωτακόπουλου κ.α.



ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΚΑΙ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ

Πρόλογος

Η ανάγκη για το βιβλίο αυτό προέκυψε από την εισαγωγή των Τεχνολογιών της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας (ΤΠΕ)  στην εκπαίδευση.
Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, το διαδίκτυο και γενικότερα οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσα υποβοήθησης του εκπαιδευτικού έργου και ως μέσα ενίσχυσης της μάθησης μέσω λογισμικού εφαρμογών το οποίο χαρακτηρίζεται ως «εκπαιδευτικό λογισμικό». Το εκπαιδευτικό λογισμικό έχει ήδη εισβάλλει στην εκπαιδευτική διαδικασία όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, αφού έκανε πριν μερικά χρόνια πρώτα την είσοδό του στην επαγγελματική κατάρτιση.
Το λογισμικό το οποίο χρησιμοποιείται στην εκπαίδευση μπορεί να διακριθεί σε δυο βασικές κατηγορίες: α) λογισμικό γενικού σκοπού το οποίο χρησιμοποιείται είτε ως εργαλείο διδασκαλίας (με την έννοια της χρήσης του στα πλαίσια των εποπτικών μέσων) είτε ως αντικείμενο διδασκαλίας στα πλαίσια μαθημάτων όπως ‘Εισαγωγή στη πληροφορική’, ‘Χρήση η/υ’, ‘Εφαρμογές πληροφορικής’, και β) εκπαιδευτικό λογισμικό το οποίο έχει σχεδιασθεί ειδικά για να ικανοποιήσει συγκεκριμένους παιδαγωγικούς, διδακτικούς και μαθησιακούς στόχους. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει λογισμικό όπως Word, Excel, PowerPoint και Access, το οποίο δεν θεωρούμε εκπαιδευτικό λογισμικό και για αυτό το λόγο δεν θα αναφερθούμε σε τέτοιο λογισμικό στο βιβλίο αυτό. Η δεύτερη κατηγορία είναι αυτή με την οποία θα ασχοληθούμε στην συνέχεια. Το εκπαιδευτικό λογισμικό πρέπει να εντάσσεται στο συνολικό διδακτικό υλικό μιας εκπαιδευτικής διαδικασίας και επομένως πρέπει να είναι σχεδιασμένο και κατασκευασμένο έτσι ώστε να διευκολύνει τη μάθηση, να εκπληρεί συγκεκριμένους μαθησιακούς στόχους και να χρησιμοποιείται είτε ως συμπληρωματικό μέσο διδασκαλίας από τον εκπαιδευτή-δάσκαλο είτε ως υποστηρικτικό μέσο αυτοδιδασκαλίας από τον εκπαιδευόμενο-μαθητή. Ο βασικός στόχος από την εφαρμογή και χρήση ενός εκπαιδευτικού λογισμικού στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι και θα πρέπει να είναι η μάθηση.
Η έρευνα στη Διδακτική των διαφόρων επιστημών έχει ως απώτερο σκοπό να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες για την προώθηση της αποτελεσματικής μάθησης. Οι ερευνητές προσπαθούν να καθορίσουν ‘τι να διδάξουν’ και ‘πώς να το διδάξουν’ αναπτύσσοντας πρότυπα και μοντέλα αποτελεσματικών μεθόδων διδασκαλίας.  Η μάθηση από την άλλη πλευρά αποτελεί μια διαδικασία η οποία δεν επιτυγχάνεται χωρίς τη βοήθεια δυο βασικών συνιστωσών, τη ‘θέληση’ του εκπαιδευόμενου να μάθει και το εκπαιδευτικό υλικό. Τη μεν θέληση ο εκπαιδευτής-δάσκαλος μπορεί να την ενεργοποιήσει ως ένα βαθμό και μάλιστα έχει διδαχθεί και εκπαιδευθεί πως να το κάνει, το εκπαιδευτικό όμως λογισμικό, ως μέρος του εκπαιδευτικού υλικού, είναι κάτι καινούριο για αυτόν και συνεπώς δυσκολεύεται να το αξιοποιήσει κατάλληλα. 
Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η εκπαιδευτική διαδικασία με τη χρήση καλά σχεδιασμένου εκπαιδευτικού λογισμικού μπορεί να καταστεί εξαιρετικά αποτελεσματική για τον εκπαιδευόμενο-μαθητή. Επομένως είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μπορεί ο εκπαιδευτής-δάσκαλος αφ’ ενός να συνεισφέρει στη διαδικασία σχεδίασης και ανάπτυξης του εκπαιδευτικού λογισμικού και αφ’ ετέρου να μπορεί να αξιολογήσει σωστά ένα εκπαιδευτικό λογισμικό.
Διαπιστώνεται έτσι η ανάγκη για την ανάπτυξη και δημιουργία διδακτικού (εκπαιδευτικού) υλικού που θα αφορά τη σχεδίαση και την αξιολόγησή του και θα απευθύνεται κυρίως στο δάσκαλο-εκπαιδευτή (οποιασδήποτε βαθμίδας εκπαίδευσης) αλλά και σε οποιονδήποτε άλλο θα ασχοληθεί με το αντικείμενο του εκπαιδευτικού λογισμικού.
Οι συγγραφείς αυτού του βιβλίου με βάση την έρευνά τους και την εμπειρία τους στη σχεδίαση και αξιολόγηση εκπαιδευτικού λογισμικού έχουν την άποψη ότι, η σχεδίαση και η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού λογισμικού είναι σε μεγάλο βαθμό διαδικασίες συμπληρωματικές, με την έννοια ότι τα κριτήρια αξιολόγησης του εκπαιδευτικού λογισμικού μπορούν να αποτελέσουν βάση για τις αρχικές απαιτήσεις και προδιαγραφές για την σχεδίαση του και αντίστροφα. Όταν, για παράδειγμα, ένα εκπαιδευτικό λογισμικό αξιολογείται ως προς την υποστήριξη ή μη της «διαθεματικότητας» ή της «συνεργατικής μάθησης» είναι προφανές ότι αυτά θα έπρεπε να αποτελούσαν αρχικές απαιτήσεις κατά τη σχεδίασή του. 
Δεδομένης της σημασίας της συνεισφοράς του καλού εκπαιδευτικού λογισμικού στην εκπαιδευτική διαδικασία η αξιολόγησή του καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική. Είναι σαφές ότι για να είναι ένα εκπαιδευτικό λογισμικό αποτελεσματικό θα πρέπει οι εκπαιδευτικοί-μαθησιακοί αλλά και οι τεχνολογικοί στόχοι του να είναι εξαρχής σαφείς και καθορισμένοι. Αναφέρθηκε ήδη ότι μία από τις συνιστώσες στη μάθηση είναι η θέληση του εκπαιδευόμενου να μάθει. Για να μπορεί το εκπαιδευτικό λογισμικό να παρακινήσει τη θέληση αυτή, θα πρέπει να είναι κατασκευασμένο έτσι ώστε να προσελκύει και να διατηρεί το ενδιαφέρον του εκπαιδευόμενου. Επίσης, η αξιολόγηση είναι μια διαδικασία η οποία συμμετέχει και συνεισφέρει εκτός των άλλων στη εκτίμηση του μαθησιακού αποτελέσματος όταν αυτό χρησιμοποιείται στην τάξη.
Έτσι, το εκπαιδευτικό λογισμικό θα πρέπει να αξιολογείται από εκπαιδευτική-μαθησιακή αλλά και από τεχνολογική άποψη για να διαπιστωθεί ο βαθμός αποτελεσματικότητας και καταλληλότητας του, με κύριους αξιολογητές  τους εκπαιδευτές,  τους εκπαιδευόμενους και τους τεχνικούς. Επειδή κατά την αξιολόγηση δεν μπορούν να αξιολογούνται τα πάντα, για αυτό είναι σημαντικό να προσδιοριστούν, κατά τη σχεδίαση της αξιολόγησης, οι άξονες και τα επιμέρους κριτήρια αξιολόγησης. Οι άξονες και τα κριτήρια προφανώς εξαρτώνται από  τον τύπο ή το είδος του εκπαιδευτικού λογισμικού.
Στο κεφάλαιο 1 ορίζεται το εκπαιδευτικό λογισμικό και τα είδη του και πραγματεύονται οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας στην εκπαίδευση. Γίνεται εισαγωγή στα πολυμέσα, υπερμέσα, διαδίκτυο και συζητιούνται  θέματα όπως εργαλεία ανάπτυξης εκπαιδευτικού λογισμικού, θεωρίες μάθησης και η επίδρασή τους στη χρήση του εκπαιδευτικού λογισμικού. Επίσης συζητιούνται θέματα που έχουν να κάνουν με τη σχεδίαση και την ανάπτυξη εκπαιδευτικού λογισμικού.
Στο κεφάλαιο 2 δίνεται το θεωρητικό πλαίσιο της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού λογισμικού. Ορίζεται το πρόβλημα της αξιολόγησης, δίνονται οι τύποι και οι κατηγορίες αξιολόγησης, τα εργαλεία αξιολόγησης και το μεθοδολογικό πλαίσιο.
Το κεφάλαιο 3 ασχολείται με τον προσδιορισμό αξόνων αξιολόγησης που αφορούν στη παιδαγωγική/διδακτική αξιολόγηση του εκπαιδευτικού λογισμικού. Εξετάζεται το θέμα της αξιολόγησης του διδακτικού περιεχομένου, της διδακτικής και παιδαγωγικής μεθοδολογίας, της σχεδίασης  και δόμησης περιεχομένου, της ποιότητας και των χαρακτηριστικών της διεπιφάνειας του χρήστη, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αξιολόγηση μαθητή και μαθησιακού αποτελέσματος.
Το κεφάλαιο 4 ασχολείται με τον προσδιορισμό αξόνων αξιολόγησης που αφορούν στη τεχνολογική αξιολόγηση του εκπαιδευτικού λογισμικού. Εξετάζονται ζητήματα τεχνολογικής αρτιότητας, λειτουργικότητας, συμβατότητας, φορητότητας, διαλειτουργικότητας και άλλα. Επίσης εξετάζονται ζητήματα αξιολόγησης των εργαλείων που ένα εκπαιδευτικό λογισμικό πρέπει να διαθέτει στον εκπαιδευτή και στον εκπαιδευόμενο.
Το κεφάλαιο 5 ασχολείται με τη διαμόρφωση αναλυτικών κριτηρίων αξιολόγησης για κάθε άξονα, έτσι όπως αυτός προσδιορίστηκε στα προηγούμενα κεφάλαια. Τα αναλυτικά αυτά κριτήρια διαμορφώνονται ανάλογα με τον ‘αξιολογητή’ (δάσκαλο-εκπαιδευτή, μαθητή-εκπαιδευόμενο, τεχνικό) που καλείται να τα απαντήσει αλλά και ανάλογα με το τύπο και το είδος του εκπαιδευτικού λογισμικού.
Το κεφάλαιο 6 ασχολείται με τρία βασικά ζητήματα. Την αξιολόγηση του συνοδευτικού υλικού σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή, την αξιολόγηση του παράγοντα κόστος και τη συνολική αξιολόγηση του εκπαιδευτικού λογισμικού.
Τέλος, στο κεφάλαιο 7 εξετάζονται ειδικότερα θέματα αξιολόγησης εκπαιδευτικών ηλεκτρονικών τοποθεσιών και εκπαιδευτικού λογισμικού για εκπαίδευση από απόσταση.
Κλείνοντας τον πρόλογο του βιβλίου θέλουμε να ευχαριστήσουμε τους μεταπτυχιακούς φοιτητές που παρακολούθησαν τη κατεύθυνση «Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση»  του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών του Τμήματος Μαθηματικών τα τελευταία πέντε χρόνια και οι οποίοι ως ένα βαθμό συνεισέφεραν στη διαμόρφωση του βιβλίου αυτού μέσα από την αλληλεπίδραση μας μαζί τους.

Οι συγγραφείς

Χ. Παναγιωτακόπουλος, Χ. Πιερρακέας & Π. Πιντέλας

Απρίλιος 2003







Το άρθρο αυτό προέρχεται από www.epyna.eu
http://www.epyna.eu

Το URL της ιστορίας αυτής είναι ο εξής
http://www.epyna.eu/modules.php?name=News&file=article&sid=1356