ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: Μετεωρισμοί. Της Σοφίας Μπαρδάνη
Ημερομηνία Monday, January 23 @ 12:53:01 EET
Θέμα Νεοελληνική Λογοτεχνία


Ο Νίκος Λάζαρης, ποιητής και κριτικός, παρουσιάζει το βιβλίο της Σοφίας Μπαρδάνη "Μετεωρισμοί"

Μετεωρισμοί. Της Σοφίας Μπαρδάνη

 

Ονοματεπώνυμο:    Σοφία Φ. Μπαρδάνη

Τίτλος βιβλίου:      "Μετεωρισμοί"

Εκδοτ.οίκος/ημερομ.έκδ.: Ιδιωτική έκδοση-Αθήνα 1996

                                   Τυπογραφείο Γ. Σανιδά

Εξώφυλλο:            Κατερίνα Κυπριώτη

Επιμέλεια εξώφ.:    Γεωργία Ρίζου

Εισηγήσεις:         Δημήτρης Βλαχοδήμος- Γεωργία Ρίζου, 23/5/96 και Νίκος Λάζαρης, Νάξος, 6/9/97

 Οι «Μετεωρισμοί» της Σοφίας Μπαρδάνη είναι ένα σχετικά ολιγοσέλιδο ιδιόμορφο βιβλίο που δεν κατατάσσεται εύκολα σ’ ένα συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος. Αποτελείται από 12 κεφάλαια που συνδέονται μεταξύ τους με μια χαλαρή αφηγηματική σχέση. Όμως η χαλαρή αυτή σχέση παρ’ ότι ευδιάκριτη δεν μας επιτρέπει να ονομάσουμε τους «Μετεωρισμούς» μυθιστόρημα όχι επειδή δεν υπάρχει μύθος ή πλοκή (άλλωστε τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα του αιώνα μας χαρακτηρίζονται ακριβώς από την έλλειψη πλοκής) αλλά κυρίως γιατί οι χαρακτήρες δεν έχουν αδρά περιγράμματα. Απ’ αυτήν την άποψη προτείνω να διαβάσουμε τους «Νεωτερισμούς» ως ένα αφήγημα εμπλουτισμένο με πολλά λυρικά στοιχεία.
Από την άλλη πλευρά ο χώρος στον οποίο εκτυλίσσεται η στοιχειώδης ιστορία είναι κάποια νησιά του Αιγαίου πελάγους και δευτερευόντως μια μεγάλη πόλη. Ο χρόνος αφήγησης διαρκεί δύο χρόνια. Όσον αφορά στην τεχνική που ακολουθείται στους «Μετεωρισμούς» διαπιστώνουμε τα εξής: 1) Η συγγραφέας παρεμβάλλει στον κύριο αφηγηματικό κορμό ποιητικά κείμενα με δύο τρόπους: α) είτε με τη μορφή διαλόγου θεατρικής υφής β) είτε με παιχνίδια με τις λέξεις και καθαρά λυρικά κομμάτια που κοιτάζοντάς τα προσεκτικά διαπιστώνουμε ότι εντάσσονται λειτουργικά σ’ ένα γενικότερο σχέδιο αφηγηματικής στρατηγικής. 2) Υπάρχουν στο βιβλίο ένας εξωκειμενικός αφηγητής που αφηγείται τα πεζά μέρη και δυο ενδοκειμενικοί που εκφωνούν τους διαλόγους. 3) Η γραφή είναι ελεύθερη, ελλειπτική, συνειρμική, με συχνές μετατοπίσεις από το παρόν στο παρελθόν και αντίστροφα και χρήση τριτοπρόσωπου εσωτερικού μονολόγου όπως αυτός έχει ενταχθεί στη μεγάλη παράδοση του μοντερνιστικού κινήματος στην Τέχνη. 4) Οι «Μετεωρισμοί» δεν ανήκουν στη ρεαλιστική πεζογραφία, όπως ας πούμε τα πεζά κείμενα του Ιωάννου, του Κουμανταρέα ή του Χάκκα. Ακροβατούν ανάμεσα στη ρεαλιστική Λογοτεχνία και στη Λογοτεχνία του φανταστικού, ενίοτε δε διακρίνουμε μια τάση προς την αλληγορία.
Η συγγραφέας οργανώνει το αφηγηματικό υλικό της γύρω από μια παρέα στην οποία πρωταγωνιστικό πρόσωπο είναι η Λυδία. Η Λυδία είναι μια νέα κοπέλα με πολλά όνειρα και φιλοδοξίες, εργάζεται ως εκπαιδευτικός σ’ ένα μακρινό νησί του Αιγαίου πελάγους και μοιράζει το χρόνο της ανάμεσα στο πάθος για την εργασία της, την οποία θεωρεί λειτούργημα και στην εναγώνια αναζήτηση μιας προσωπικής ευτυχίας. Άτομο ανήσυχο, ιδιαίτερα ευαίσθητο, εσωστρεφές, ονειροπόλο, προικισμένο με μεγάλη ψυχολογική διεισδυτική ικανότητα, έχει την τάση να εξιδανικεύει καταστάσεις, να εκλογικεύει τις κινήσεις της, να αναλύει σχολαστικά τις πράξεις των άλλων. Αυτή η τάση σε συνδυασμό με το ρομαντισμό και τις φεμινιστικές της θέσεις καθιστούν ενίοτε δύσκολη την επικοινωνία της με τους άλλους. Όμως η δίψα της για επικοινωνία θα την ωθήσει να απογειωθεί, να μεταμορφωθεί, παίζοντας διαφορετικούς ρόλους, να υποστεί μια μετάλλαξη. Έτσι άλλοτε γίνεται άγαλμα και μπαίνει στο Μουσείο κι άλλοτε πειρατής είτε για να αποτρέψει άλλους πειρατές να καταλάβουν το νησί της είτε για να περιπλανηθεί στη σκέψη των ανθρώπων που την ενδιαφέρουν ώστε να διεισδύσει στο βαθύτερο ψυχισμό τους.
Με το πρώτο κιόλας βιβλίο η Σ. Μπαρδάνη θέτει έναν φιλόδοξο λογοτεχνικό στόχο προσεγγίζοντας συγχρόνως τρία πολύ σημαντικά θέματα: α) Τις σχέσεις των δύο φύλων β) Τις ατέλειες ενός σαθρού εκπαιδευτικού συστήματος που στραγγίζει την ευαισθησία δασκάλων και μαθητών και γ) Την αναζήτηση μιας ατομικής και συλλογικής ταυτότητας μέσα από το ταξίδι αυτογνωσίας που πραγματοποιεί η Λυδία.
Στα θραύσματα της ερωτικής ιστορίας της Λυδίας (πρωταγωνίστρια) και του Ηρακλή (συμπρωταγωνιστή) η οπτική γωνία είναι γυναικεία και ο χαρακτήρας του Ηρακλή σχηματικός. Παρόλα αυτά η συγγραφέας θέλει να μας πει κάτι απλό: ότι μέσα σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία που ωθεί τη γυναίκα σε ένα είδος κοινωνικού περιθωρίου, η ερωτική σχέση είναι δύσκολο να είναι ισότιμη. Ξεκάθαρη είναι και η θέση της για τα προβλήματα της εκπαίδευσης. Για τη συγγραφέα η Παιδεία δεν μπορεί να υπάρξει σε ένα τόπο που αρνείται ν’ αντικρίσει τις πληγές του. Η Παιδεία προϋποθέτει τόλμη, γενναιότητα, μακρόπνοα σχέδια, ελεύθερες επιλογές. Προϋποθέτει τη γνώση, εκείνη που απελευθερώνει τη δημιουργική σκέψη και γεφυρώνει την απόσταση ανάμεσα σε δάσκαλο και μαθητή.
Τι γίνεται όμως όταν ένας ταγμένος στην αποστολή του εκπαιδευτικός, θέλει να απεγκλωβιστεί από τη δημοσιοϋπαλληλική λογική και τον αραχνιασμένο τρόπο διδασκαλίας; Η απάντηση μας δίνεται από την ίδια τη συγγραφέα: «Στην υπηρεσία δεν επιτρέπονται οι σκέψεις ούτε και οι εμπνεύσεις».
Τέλος οι περιγραφές των νησιών του Αιγαίου όπως μας τις παρουσιάζει η Μπαρδάνη λιτές, ακριβείς, ουσιαστικές, χωρίς ίχνος τουριστικού χρώματος αποτελούν σχεδόν ό,τι καλύτερο υπάρχει στο βιβλίο της. Μέσα από τη δύναμη μάλιστα της περιγραφικότητας των εικόνων της η συγγραφέας επιτυγχάνει κάτι σημαντικό: φέρνει σιγά- σιγά τα νησιά του Αιγαίου στο κέντρο του αφηγήματός της. Τα μεταφέρει από πλαίσιο της ιστορίας της σε πρωταγωνιστές. Είναι σαν να βλέπουμε μια θεατρική παράσταση στην οποία το ωραίο σκηνικό υποβάλλει μια μαγική ατμόσφαιρα. Ξαφνικά οι πρωταγωνιστές αποχωρούν από τη σκηνή και μένει το σκηνικό μόνο του, επιβλητικό, αψεγάδιαστο για να δρέψει τα χειροκροτήματα.
Για να κλείσω την παρουσίασή μου διάλεξα να σας διαβάσω ένα μικρό απόσπασμα των δυνατοτήτων της συγγραφέως. Είναι μια σχεδόν εξπρεσιονιστική εικόνα των σπιτιών του νησιού:
«Τα παλιά σπίτια στο νησί είχανε μάτια και στόμα, έκφραση αληθινή. Πολλά τα είχε χτυπήσει η συμφορά. Λες και είχανε ποτίσει πολλά σφουγγάρια στο λουλάκι για να τα βάψουν κάτω από τα παράθυρα, στις παρειές τους.
Δάκρυζαν θάλασσα τα σπίτια σαν εικόνες θαυματουργές. Κι όμως δεν ήτανε θολά τα μάτια τους, γαλανωμένα ταίριαζε να τα λέει κανείς- θαλασσωμένα. Έμοιαζαν με πολιτεία βυθού που έχει εμφανιστεί στην επιφάνεια της θάλασσας».

Νίκος Λάζαρης
(Ποιητής και κριτικός)

Από την παρουσίαση των «Μετεωρισμών» στο Β’ Πανελλήνιο Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Χαλκί της Νάξου το Σεπτέμβριο του 1997 με θέμα «Η Νάξος δια μέσου των αιώνων».







Το άρθρο αυτό προέρχεται από www.epyna.eu
http://www.epyna.eu

Το URL της ιστορίας αυτής είναι ο εξής
http://www.epyna.eu/modules.php?name=News&file=article&sid=1316