O Θανάσης Χατζηλάκος παρουσιάζει το βιβλίο "Διαδίκτυο και Διδασκαλία. Ένας οδηγός για κάθε ενδιαφερόμενο και πολλές προτάσεις για τους φιλολόγους", εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 2001, σσ.405
Διαδίκτυο και Διδασκαλία

Ένα βιβλίο για το Δίκτυο.
Σαν να φωτογραφίζεις μια καταιγίδα.
Σαν να ζωγραφίζεις έναν καταρράχτη.
Μια περιγραφή σε στατικό μέσο ενός κατεξοχήν δυναμικού φαινομένου.
Ένα βιβλίο για το Δίκτυο και την εκπαίδευση.
Επικίνδυνα πράγματα...
Επικίνδυνα για τις συγγραφείς: πόσα milliχρόνια θα μείνει επίκαιρο το υλικό που παραθέτουν; Βέβαια το φρόντισαν αυτό η Σοφία Νικολαΐδου και η Τερέζα Γιακουμάτου, βάζοντας στο βιβλίο όχι μόνο άμεσα χρήσιμες διευθύνσεις ‘εκπαιδευτικά αξιοποιήσιμων ιστοσελίδων’ (1200 από δαύτες, καλοδιαλεγμένες και ουσιαστικές) αλλά και άρθρα, σχόλια και σύντομα κείμενα για την παιδαγωγικά σωστή αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στο σχολείο.
Επικίνδυνα για τους εκδότες: ποιός ξέρει σε τι ‘άσεμνο’ και ‘ακατάλληλο’ περιεχόμενο μπορεί να οδηγήσουν τους αναγνώστες του βιβλίου οι σύνδεσμοι των συνδέσεων των δικτυακών τόπων, τους οποίους υποδεικνύει το βιβλίο που εξέδωσαν. Είναι σαν να εκδίδεις ένα αλφαβητάρι: ποτέ δε μπορείς να ξέρεις τί ‘ακατάλληλα’ πράγματα θα διαβάσει αυτός που θα μάθει γράμματα με το αλφαβητάρι σου –όσο ‘κατάλληλο’ κι αν είναι το υλικό που το απαρτίζει.
Επικίνδυνο για τους αναγνώστες που μπορεί να νομίσουν ότι έληξε το ζήτημα, λύθηκε το πρόβλημα της ‘εισαγωγής του Διαδικτύου στη διδασκαλία, μια και τώρα έχουν βγει και οδηγοί ‘για κάθε ενδιαφερόμενο’. Η αφιέρωση του βιβλίου, ‘σε όσους σκέφτηκαν κάποτε να βιαιοπραγήσουν σε υπολογιστή’ δείχνει καθαρά την άποψη των συγγραφέων ότι ο δρόμος είναι ακόμη δύσβατος, και αν η συγκεκριμένη φράση παραπέμπει σε τεχνολογικές κυρίως δυσκολίες, το υπόλοιπο βιβλίο αναδεικνύει και το εύρος των διδακτικών δυσκολιών. Όμως το βιβλίο είναι θετικό: μιλάει για δυσκολίες αφού δώσει προτάσεις, -δεν χρησιμοποιεί τις δυσκολίες για να αποφύγει να κάνει προτάσεις.
Επικίνδυνο για τους φιλολόγους: Ένας οδηγός γραμμένος από συναδέλφους και όχι από κομπιουτεράδες, από εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και όχι από πανεπιστημιακούς, από καθηγητές μαχόμενους στα σχολεία και όχι από στελέχη του γραφείου. Ένας οδηγός που αναδεικνύει τον πλούτο το Δικτύου χωρίς να τον θεοποιεί. Τα περισσότερα από αυτά που προτείνουν η Σοφία Νικολαΐδου και η Τερέζα Γιακουμάτου τα έχουν δοκιμάσει στην πράξη: στο Γυμνάσιο Μήλου, στο 2ο Γυμνάσιο Σύρου, στο 1ο και 2ο Ενιαίο Λύκειο Υμηττού, στο Ράλλειο Λύκειο, στην Ιωννίδειο Πειραιά, στο Ενιαίο Λύκειο Νέου Σκοπού Σερρών, στο 2ο Γυμνάσιο Σερρών, στο 9ο και το 21ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης, στο Ενιαίο Λύκειο Κυμίνων κ.α. Έτσι το επιχείρημα ότι δήθεν οι τεχνολογίες δεν είναι για τους καθηγητές των θεωρητικών επιστημών καταπίπτει –στην πράξη, όχι στη θεωρία. Θα τους στερήσει και τη δικαιολογία ότι «δεν καταλαβαίνω, αυτοί οι κομπιουτεράδες έχουν τη δική τους γλώσσα», μια και το βιβλίο περιέχει ένα γλωσάρι όρων του διαδικτύου φανερά γραμμένο από μη τεχνικούς για μη τεχνικούς. Άσε που μπορεί στο τέλος μέχρι και να αγαπήσουν τους υπολογιστές και το Δίκτυο οι φιλόλογοι που θα δοκιμάσουν τις διδακτικές προτάσεις του βιβλίου.
Επικίνδυνο για τους καθηγητές γενικότερα: Στο βιβλίο οι υπολογιστές συνδέονται άμεσα με τη συνεργατική μάθηση. Ο καθηγητής χάνει το ρόλο του ‘εκπομπού πληροφορίας’, του ζητείται ο ρόλος του ενεργητικού καταλύτη στη μάθηση. Και είναι αλήθεια ότι ο ρόλος του δάσκαλου δυσκολεύει, όταν πρέπει να καλλιεργήσει την αμφισβήτηση φροντίζοντας να μην οδηγεί σε μηδενισμό, όταν πρέπει να καθοδηγήσει την αναζήτηση με συγκεκριμένο στόχο αλλά από πολλούς δρόμους, όταν πρέπει να βοηθήσει στην ανακάλυψη αποποινικοποιώντας το λάθος αλλά με σεβασμό στην επιστημονική αλήθεια, και τέλος όταν πρέπει να ενισχύσει ταυτόχρονα τη συλλογικότητα στη δουλειά αλλά και την ατομική υπευθυνότητα στο αποτέλεσμα.
Επικίνδυνο για τους μαθητές: Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας δε βοηθούν στα αποτελέσματα των εξετάσεων. Αν το ζητούμενο είναι κανά μόριο παραπάνω στις Πανελλήνιες, συγγνώμη στις Πανελλαδικές, συγγνώμη στις Γενικές εξετάσεις, τότε αλάργα από τους υπολογιστές και το Δίκτυο και από βιβλία σαν κι αυτό. Δεν είναι μόνο που με τους υπολογιστές τα παιδιά χάνουν χρόνο από τα Φροντιστήρια και μπορεί να απομνημονεύσουν μερικές σελίδες λιγότερο. Είναι που ανοίγει το μυαλό -και με την αμφισβήτηση μπορεί να αμφισβητήσουν και αυτή την ίδια τη διαδικασία νάρκωσης και παράλυσης που έχουμε ονομάσει ‘προετοιμασία για τις εξετάσεις’.
Επικίνδυνο για το Σύστημα: το Σχολείο, το Εκπαιδευτικό Σύστημα, ετοιμάζεται να ‘αγκαλιάσει’ τους υπολογιστές και τα δίκτυα. Να τους σφιχταγκαλιάσει μέχρις ασφυξίας, μέχρι να χάσουν όλη την ικανότητα ανατροπής που –δυνητικά- διαθέτει η αξιοποίηση τους ως καταλύτη ενεργητικής μάθησης, αμφισβήτησης, αναζήτησης, ανακάλυψης και νέων μορφών συλλογικότητας. Το Εκπαιδευτικό Σύστημα ετοιμάζεται να βάλει υπολογιστές στα σχολεία και να τα συνδέσει στο Δίκτυο. Δεν έχει ακόμη απαντήσεις για το τι θα τα κάνει όλα αυτά και είναι μια πρώτης τάξης ευκαιρία για όσους πιστεύουμε ότι η πρόοδος στην εκπαίδευση πρέπει να έρθει ‘από τα μέσα’ να παρουσιάσουμε εμείς πρώτοι τις μαθησιακές ευκαιρίες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες. Η Σοφία Νικολαΐδου και η Τερέζα Γιακουμάτου παρουσιάζουν μια μεγάλη γκάμα από ιδέες και εφαρμογές των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας στο σχολείο και δείχνουν το δρόμο: εδώ έχουμε ένα χώρο, όπου μπορούν να ανθίσουν νέες προτάσεις, ιδέες και μέθοδοι για τη διδασκαλία, τη μάθηση και την επικοινωνία στο σχολείο -αντί να εκτελούμε παραγγελίες του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για σχολικά βιβλία ή να γράφουμε ‘βοηθήματα’ που διορθώνουν, συμπληρώνουν αλλά εντέλει εντάσσονται στο ίδιο ακριβώς σύστημα.
Επικίνδυνο για τους γκρινιάρηδες. ‘Μα πώς να τα εφαρμόσουμε όλα αυτά αφού το ασφυκτικό αναλυτικό πρόγραμμα δεν επιτρέπει, αφού η ύλη που καθορίζεται από το Υπουργείο δεν τα χωράει, αφού δεν περιλαμβάνονται στις υποχρεώσεις μας.’ (Στο γυμνάσιο κατά την περίοδο1965 με 1971 είχα καθηγητές που βρίσκαν τρόπο και μας κάναν δημοτική επί χούντας χωρίς να είναι ήρωες –τα λοιπά είναι προφάσεις εν αμαρτίαις.) Η Σοφία και Νικολαΐδου και η Τερέζα Γιακουμάτου συνδέουν εξαιρετικά και με ουσιαστικό τρόπο τις διδακτικές προτάσεις τους με το πρόγραμμα σπουδών –το οποίο είναι αλήθεια ότι, αν το δούμε με ευρύτητα, μια χαρά είναι• επιτρέπει και χωράει πολλά πράγματα. Κατά τη γνώμη μου μάλιστα οι συγγραφείς θα μπορούσαν να αποστούν περισσότερο από το πρόγραμμα σπουδών και να τολμήσουν να δείξουν και μερικές από τις βαθύτερες πλευρές αξιοποίησης των υπολογιστών στην εκπαίδευση της Κοινωνίας της Πληροφορίας –που δε μπορεί παρά να είναι ουσιαστικά ανατρεπτικές.
Επικίνδυνο για τους βολεμένους. Θέλει πολλή δουλειά η εφαρμογή των διδακτικών προτάσεων –το μικρότερο μέρος της οποίας είναι η εξοικείωση με τις ίδιες τις τεχνολογίες. Όμως και οι ευκαιρίες είναι μεγάλες για τους μαθητές μας. Είναι χαρακτηριστικό των περιβαλλόντων μάθησης με υπολογιστικές και δικτυακές τεχνολογίες στο σχολείο ότι ‘ξαναμοιράζουν την τράπουλα’: οι έφηβοι με τα μαύρα μπουφάν και τα σκουλαρίκια που κάθονται κλεισμένοι στον εαυτό τους στα πίσω θρανία πολλές φορές ξεπηδούν μπροστά και βρίσκουν καινούργια μαθησιακά ενδιαφέροντα, όταν έχουν στα χέρια τους ένα μέσο που τους ταιριάζει ως γενιά, που απαιτεί και καλλιεργεί νέες δεξιότητες, που προσφέρει δυνατότητες για εξατομικευμένη μάθηση και ευκαιρίες για πρωτοβουλία. Το βιβλίο θέτει ερωτήσεις όπως ‘Το εργαλείο μας επιτρέπει τον πειραματισμό. Εμείς θα τον επιτρέψουμε στους μαθητές μας;’ Η προτροπή είναι φανερή, θέλω όμως να προσθέσω και τη δυσκολία στην εφαρμογή της: ο δάσκαλος που επιτρέπει τον πειραματισμό, που καλλιεργεί την κριτική σκέψη πρέπει να ξέρει ότι η αμφισβήτηση θα πάρει μπάλα και τον ίδιο, για να κερδίσει εντέλει όχι τον άκριτο θαυμασμό αλλά την ουσιαστική και βαθιά εκτίμηση των μαθητών του.
Νομίζω ότι το ‘Διαδίκτυο και Διδασκαλία’ είναι ένα βιβλίο που κάθε καθηγητής, και ιδιαίτερα κάθε φιλόλογος που σέβεται το ρόλο του ως θεμέλιο της καθεστηκυίας τάξης πραγμάτων, πρέπει να αποφύγει. Ένα βιβλίο από το οποίο κάθε ευυπόληπτος πολίτης θα πρέπει να προστατέψει τα παιδιά του, ιδίως αν είναι μαθητές που ενδιαφέρονται για το γύρω τους κόσμο, για την κοινωνία στην οποία ζουν και δεν εστιάζουν μονάχα στα ‘γραπτώς και πανελληνίως εξεταζόμενα μαθήματα, γενικής παιδείας ή κατεύθυνσης’.
Κοντολογίς είναι ένα πολύ καλό βιβλίο.