Χατζησαββίδης Σωφρόνης. Το ιστορικό της αναμόρφωσης του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση (1976-1984). Θεσσαλονίκη: Αφοί Κυριακίδη, 1992.
Το ιστορικό της αναμόρφωσης του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση (1976-1984). Χατζησαββίδης Σωφρόνης.
Στο βιβλίο καταγράφεται η πορεία προς την αναμόρφωση του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας στην υποχρεωτική εκπαίδευση από τη χρονιά που καθιερώθηκε επίσημα η νεοελληνική γλώσσα στην εκπαίδευση (1976) έως την ολοκλήρωση της αναμόρφωσης (1984), περίοδος κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η σημαντικότερη αναμόρφωση του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας στη μεταπολεμική Ελλάδα. Διερευνώνται οι εκπαιδευτικοί και κοινωνικοπολιτικοί παράγοντες που επέδρασαν στη αναμόρφωση του μαθήματος, καταγράφονται οι δυναμικές που κυριάρχησαν και σχολιάζονται τα Προγράμματα διδασκαλίας της νέας ελληνικής γλώσσας που εφαρμόστηκαν όλη αυτήν τη περίοδο.
Το βιβλίο αποτελείται από τον Πρόλογο, πέντε κεφάλαια, τον Επίλογο και ένα Παράρτημα.
Στον Πρόλογο εκφράζονται οι προβληματισμοί και οι σκοποί του συγγραφέα πριν από τη σύνταξη του βιβλίου και αναφέρεται ο τρόπος της εργασίας του και τα είδη του υλικού από το οποίο αντλήθηκαν οι πληροφορίες του.
Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη αναφορά στην προβληματική του θέματος, παρουσιάζονται οι σκοποί και η δομή της εργασίας και οριοθετείται η υπό εξέταση χρονική περίοδος.
Στο δεύτερο κεφάλαιο σκιαγραφείται η μέχρι το 1976 κατάσταση στη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας με παράλληλες αναφορές στις στάσεις της κοινωνίας και στον προβληματισμό που αναπτύχθηκε. Διαπιστώνεται ότι ο έντονος προβληματισμός αναλίσκεται στη μορφή της ελληνικής γλώσσας (Καθαρεύουσα-Δημοτική) που πρέπει να διδαχτεί στο σχολείο και ότι η μεθοδολογία της διδασκαλίας χαρακτηρίζεται από υποκειμενισμό και αυτοσχεδιασμό.
Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται οι διάφορες απόψεις που διατυπώθηκαν από τους πνευματικούς ανθρώπους με αφορμή το γεγονός της επισημοποίησης της Δημοτικής, οι προβληματισμοί οι σχετικοί με τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας και το ιστορικό της καθιέρωσης της Γραμματικής του Μαν. Τριανταφυλλίδη στην ελληνική εκπαίδευση. Γίνεται ακόμη αναφορά στο Αναλυτικό Πρόγραμμα της περιόδου 1976-1978 και στα διδακτικά βιβλία του μαθήματος. Στο τέλος, διατυπώνεται η εκτίμηση ότι ο ενθουσιασμός των υποστηρικτών της Δημοτικής δε βρήκε τη δικαίωσή του στο θέμα της διδασκαλίας της νεοελληνικής γλώσσας.
Στο τέταρτο κεφάλαιο καταγράφεται η απαρχή ενός νέου γλωσσικού ζητήματος και παρουσιάζονται οι προβληματισμοί και οι σχετικές συζητήσεις που έλαβαν χώρα κατά την περίοδο 1979-1981. Ακόμη εξετάζονται τα Αναλυτικά Προγράμματα και τα διδακτικά βιβλία του μαθήματος κατά την εν λόγω περίοδο. Συμπερασματικά διαπιστώνεται ότι, παρ’ όλο τον εφησυχασμό που χαρακτηρίζει την περίοδο αυτή, συντηρείται κάποια δυναμική, η οποία άρχισε να δίνει αποτελέσματά το 1982. Υποστηρίζεται ότι πρόκειται για μια περίοδο, κατά την οποία φιλτράρονται οι ιδεολογικές και παιδαγωγικές απόψεις που εκφράστηκαν τα πρώτα χρόνια της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Στο πέμπτο κεφάλαιο εξετάζεται η περίοδος 1982-1984, η οποία χαρακτηρίζεται από μια έντονη δραστηριότητα όσον αφορά την έκδοση Αναλυτικών Προγραμμάτων και διδακτικών βιβλίων για το μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας, αλλά και από μια έντονη κινδυνολογία σχετικά με την τύχη της ελληνικής γλώσσας. Από το 1982 έως το 1985 εκδίδονται νέα Αναλυτικά Προγράμματα και διδακτικά βιβλία για το Δημοτικό, ενώ το 1984 εισάγονται νέα Αναλυτικά Προγράμματα και διδακτικά βιβλία για το Γυμνάσιο. Μετά την εξέταση των σχετικών προβληματισμών και των προτάσεων που αναπτύχθηκαν την περίοδο αυτή, γίνεται αναλυτική παρουσίαση και κριτική των Αναλυτικών Προγραμμάτων και των διδακτικών βιβλίων του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας που ισχύουν από το 1984 στην ελληνική υποχρεωτική εκπαίδευση. Γενικά, διαπιστώνεται ότι τα συγκεκριμένα Προγράμματα διδασκαλίας της νέας ελληνικής γλώσσας του Δημοτικού και του Γυμνασίου αποτελούν μια κατ’ αρχήν θετική και αισιόδοξη καινοτομία για την αντιμετώπιση του μαθήματος και συμβάλλουν στον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμισή του. Αμφισβητείται όμως η αποτελεσματικότητά τους όσον αφορά την καλλιέργεια της επικοινωνιακής ικανότητας από τους μαθητές και προτείνεται μια συστηματική αξιολόγηση των συγκεκριμένων Προγραμμάτων.
Στον Επίλογο γίνεται μια σύντομη αναφορά σε όσα καταγράφηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια, επισημαίνονται οι δυναμικές που επικράτησαν σε όλη τη διάρκεια της περιόδου 1976-1984, ως απόρροια των κοινωνικοπολιτικών και ιδεολογικών δυναμικών που κυριάρχησαν στην ελληνική κοινωνία και, στο τέλος, γίνεται σύντομη αναφορά στην ύπαρξη μιας εναλλακτικής πρότασης για τη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας.
Το βιβλίο περιλαμβάνει και ένα Παράρτημα, στο οποίο καταγράφονται τα βιβλιογραφικά στοιχεία όλων των διδακτικών βιβλίων, που χρησιμοποιήθηκαν στην ελληνική υποχρεωτική εκπαίδευση κατά την περίοδο 1965-1990.
Το βιβλίο κλείνει με την παράθεση των Πηγών και της βιβλιογραφίας.